گروه فرهنگی «سراج24»- مرتضی اسماعیل دوست: فیلم «ماهی سیاه کوچولو» از چهارشنبه این هفته در لیست فیلم های اکران نوروزی قرار گرفت تا موضوعی جدید در میان ایده های تکراری سینمای ایران به بار نشیند. اما این فیلم به لحاظ ساختاری دچار معضلاتی است و گاه در روایت پردازی تاریخی از واقعه عظیم آمل که منجر به شهادت 40 تن و مجروح شدن 120 نفر از مردمان دلیر منطقه انجامید، دچار خدشه می شود و مسیری دیگر را در پیمایش داستان می پیماید. از این رو در بخش فرهنگی «سراج24» با مجید اسماعیلی، کارگردان فیلم «ماهی سیاه کوچولو» گفت و گویی انجام دادیم تا بیشتر از فضای فیلم و نگاهی که فیلمساز برای پرداخت به آن داشته نزدیک شویم.
آقای اسماعیلی، انتخاب ایده و سوژه ای متفاوت در اولین گام فیلمسازی چقدر برای تان مهم بود؟
حقیقتش ایده فیلم «ماهی سیاه کوچولو» به سراغ من آمد و چندین سوژه متفاوت برای فیلمسازی داشتم که براساس پیشنهاد آقای شفیعی، تهیه کننده «ماهی سیاه کوچولو» موضوع مربوط به واقعه آمل را انتخاب کردم و براساس یکسری مستندات موجود و فیلمنامه آقای طالب آبادی که پیش از این با او در تله فیلم «نزدیک تر بیا" کار کرده بودم، به سمت ساخت این فیلم رفتم.
بسیاری از نقدها به مغایرت تاریخی فیلم «ماهی سیاه کوچولو» با واقعه 6 بهمن ماه 1360 اشاره دارند. شما از چه زاویه ای به این رخداد تاریخی پرداختید؟
ببینید، ما تنها برداشتی از واقعه آمل را در فیلم «ماهی سیاه کوچولو» در نظر گرفتیم و نمی توان گفت که اثری تاریخی ساخته ایم، چرا که این گونه فیلم ها مختصات و ویژگی های مشخصی دارند و باید تا حدی پایبند به واقعیت باشند، اما مساله مطرح شده در فیلم «ماهی سیاه کوچولو»، نگاهی انسانی با توجه به روابط عاشقانه نهفته در آن بود که بحث کمک، همیاری و انسان بودن در آن مطرح می شود.
در حقیقت واقعه آمل برای شما بستری در جهت نمایش بزنگاه های انسانی بود؟
بله، ما به دنبال نمایش رابطه های انسانی بودیم و در موقعیتی تاریخی که بسیاری از موارد انسانی را می تواند تحت الشعاع قرار دهد به نگاه های متفاوت افراد و چگونگی تضادهای نهفته در آن رسیدیم. در واقع به دنبال برداشتی تاریخی بر محوریت انسانی بودیم.
شخصیت شهرزاد با بازی خانم مریلا زارعی در این مسیر طراحی شده دارای نوسانانی گاه ابهام آمیز می شود. برای این پرسوناژ بیشتر به دنبال تعریفی انسانی بودید و یا می خواستید وجهی انقلابی داشته باشد؟
کاراکتر شهرزاد دارای شناسنامه خاصی در فیلم «ماهی سیاه کوچولو» می باشد که تک بعدی نبوده و وجوه مختلفی را در بر می گیرد. ما در این فیلم به تدریج به بخشی از شخصیت کاراکترها از جمله شهرزاد می رسیم و این که از خانواده ثروتمندی بوده و مدتی در خارج از کشور زندگی کرده و حالا با نگاهی انقلابی و دلبستگی هایی که پیدا کرده در مسیر روایت فیلم قرار می گیرد.
چرا کاراکتر شهرزاد در مسیر فیلم همچنان غبارآلود است؟
فرم رفتاری شهرزاد کاملا مشخص بوده و بخشی از وجوهش را نشان نمی دهد. در واقع در کنار مسیر انقلابی گری که انتخاب کرده است مشخص است که علاقه ای هم به مازیار پیدا کرده و این مساله میان عشق و نگاه مبارزاتی وی فاصله ای ایجاد کرده است. در این فیلم شهرزاد است که روایت داستان را به پیش می برد و در کل دوست داشتم فضایی انسانی در فیلم وجود داشته باشد.
فیلم «ماهی سیاه کوچولو» اجرای موفق تری از فیلمنامه نگاشته شده دارد و فضای روایی در بستری از تنش زایی عمل می کند و قاب های لانگ شاتی هم که در جنگل های شمال گرفتید، نگاهی ناتورالیستی به اثر بخشیده است؟
ممنون از لطف تان. خیلی ها در جشنواره هم از کارگردانی «ماهی سیاه کوچولو» تعریف کردند. البته زیاد به دنبال ژانر و قالب خاصی نبودم و نماهای لانگ شاتی هم که گرفته شد را در راستای فضای فیلم می دیدم. پیش از این تجربه فیلمسازی در طبیعت و فضاهای متفاوتی از کویر و جنگل و کارگاه آجر پزی و غیره را داشتم و تجربیات گذشته به من در ساخت فضای فیلم «ماهی سیاه کوچولو» کمک کرد. کار در جنگل های شمال و در وضعیت نامناسب زمستان که هوای سردی داشت و زمینی نا آماده برای فیلمبرداری، بسیار مشکل بود و سکانسی را که خیلی راحت در فضای آپارتمانی می شد گرفت، ما در فضای گل آلود و بارانی جنگل به سختی گرفتیم که برای انجام آن باید بچه های گروه زمین را مسطح کرده و دوربین را در جای مناسب خود قرار می دادند که لطف خدا به ما در انجام کارها کمک کرد.
برای فیلم آینده خود برنامه ریزی کردید؟
فیلم بعدی را در رابطه با خشک شدن دریاچه ارومیه ساختم و در جشنواره نوجوانان همدان چند جایزه بدست آورد و امیدوارم بتوانم به اکران درآید که آن هم مانند آثار دیگرم براساس نگاه متفاوتی که نسبت به مقولات انسانی دارم ساخته شد.
